Warning: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /home/ryplay/domains/idtp.pl/public_html/wp-content/themes/vienna/header.php:2) in /home/ryplay/domains/idtp.pl/public_html/wp-content/themes/vienna/inc/functions/scripts.php on line 66
 
http://idtp.pl/wp-content/uploads/2016/08/writingsystemsoftheworld-960x600_c.png

Alfabety świata


Alfabet (od nazw pierwszych liter alfabetu greckiego: alfa i beta) to najpopularniejszy system zapisywania mowy. Termin ten używany jest w trzech głównych, powiązanych ze sobą i niekiedy mylonych znaczeniach, co jest źródłem licznych nieporozumień w dziedzinie historii i teorii pisma, oraz w jednym znaczeniu pochodnym. Znaczenie piąte obejmuje użycie niepoprawne, czyli nazywanie „alfabetami” systemów nie będących nimi (pseudoalfabetów).

Nazwa „alfabet” i nazwy pokrewne

Greckie pismo zostało nazywane alfabetem (nazwa ta rozprzestrzeniła się też na pismo łacińskie), cyrylickie – azbuką, polskie abecadłem, ze względu na zestaw znaków i porządek alfabetyczny danego pisma, z wykorzystaniem nazw pierwszych liter (polskie: „a, be, ce, de”; greckie: „alpha, beta”; starocyrylickie: „az, buki”). Pismo spółgłoskowe nazywa się abdżadem, ze względu na nazwy pierwszych czterech liter w piśmie arabskim („ ‚a , b, dż, d”); pismo alfabetyczno-sylabiczne nazywa się abugidą ze względu na nazwy czterech pierwszych liter w piśmie etiopskim („a , bu, gi, da”), będącym przedstawicielem tego typu pisma.

Znaczenie pierwsze:
Pismo alfabetyczne (alfabet)

Fonetyczny system pisma, w którym każdy znak (zwany literą lub glifem) odpowiada zasadniczo jednej głosce.
W tym rozumieniu alfabety są różne, gdy ich zasadnicze zestawy liter różnią się wyglądem pomiędzy sobą, np. alfabet grecki, alfabet łaciński i alfabet cyrylicki są różne, a alfabet polski i alfabet niemiecki nie (są tylko wariantami alfabetu łacińskiego). To rozumienie terminu „alfabet” jest równoznaczne z terminem „pismo” (np. pismo łacińskie = alfabet łaciński).

Pisma fonetyczne, pokrewne pismom alfabetycznym

W takim rozumieniu alfabet odróżnia się zarówno od pism niefonetycznych (ideograficznych lub mieszanych), jak i od innych typów pism fonetycznych (jak: abdżad, abugida i sylabariusz). Te pozostałe rodzaje pism fonetycznych, również niekiedy bywają nazywane alfabetami, co nie jest całkiem poprawne.

W alfabetach samogłoskom i spółgłoskom odpowiadają odrębne, równorzędne i samodzielne litery (lub ich złożenia, ewentualnie złożenia liter z niesamodzielnymi i pozbawionymi odrębnej wartości znakami diakrytycznymi). W abdżadach podstawowymi znakami są tylko spółgłoski (samogłoski najczęściej są w ogóle pomijane w zapisie, a jeśli są zapisywane, to najczęściej przy pomocy mater lectionis lub znaków diakrytycznych). W abugidach podstawowymi znakami są sylaby zaczynające się od spółgłoski i kończące taką samą samogłoską (np. -a), zaś sylaby z inną samogłoską zapisywane są poprzez modyfikację znaku podstawowego z użyciem niesamodzielnych znaków diakrytycznych. W sylabariuszach zasadniczo każda sylaba (z taka samą spółgłoską nagłosową i z inną samogłoską wygłosową) posiada swój odrębny znak, nieanalizowany na części składowe.

Pisma niealfabetyczne i niefonetyczne

Alfabetem nie jest pismo ideograficzne lub pismo złożone, (np. pismo chińskie, czy też hieroglify) ani pismo sylabiczne (np. pismo japońskie).

Dwie klasyfikacje alfabetów

Według jednej klasyfikacji alfabety dzielą się na:

  • linearne (każda następna litera w słowie zapisywana jest w jednej linii z literą poprzedzającą; jak w alfabecie łacińskim),
  • nielinearne (samodzielne litery, składające się na jedną sylabę, układane są w grupy tworzące kwadraty, a dopiero sylaby zapisywane są w jednej linii, jedna po drugiej; jedynym żywym przykładem jest alfabet koreański, czyli hangul).

Według innej klasyfikacji alfabety dzielą się na:

  • dwuszeregowe jeśli posiadają systemy małych i wielkich liter (alfabet łaciński, grecki, cyrylicki i ormiański)
  • jednoszeregowe, z tylko jednym systemem liter (alfabet gruziński, koreański, syryjski, koptyjski, gocki, runiczny oraz inne alfabety historyczne, dziś martwe).

Znaczenie drugie:
Alfabety narodowe

Alfabetem narodowym jest zestaw liter i uzupełniających znaków pisma używany w jednym języku narodowym, ułożony w tradycyjnym porządku.

W tym rozumieniu alfabety są różne, choć są tylko wariantami pisma alfabetycznego, gdy posiadają własne, odrębne znaki, np. alfabet polski różni się od alfabetu niemieckiego, gdyż (zasadniczo) nie używa liter v i q, oraz wcale nie używa liter ä, ö i ß, a za to używa liter ą, ł i ź, których nie używa alfabet niemiecki. Natomiast alfabet angielski nie różni się od poklasycznego alfabetu łacińskiego, gdyż (zasadniczo) używa tylko tych samych 26 liter.

W tym znaczeniu mówi się, że alfabety to zamknięte systemy pisma – liczba występujących w nich znaków zmienia się bardzo rzadko, a zmiany (dodanie znaków, usunięcie znaków) prowadzą zwykle do powstania nowego alfabetu.

Z alfabetami narodowymi mamy do czynienia przede wszystkim w alfabetach łacińskim i cyrylickim (cyrylicy).

Znaczenie trzecie:
Porządek alfabetyczny

Tradycyjny, ustalony porządek znaków właściwy dla alfabetu narodowego. W tym znaczeniu np. alfabet niderlandzki, alfabet hiszpański, alfabet czeski i alfabet duński różnią się między sobą i od innych narodowych wariantów pisma łacińskiego tym, że w każdym z nich pewne znaki (a czasem grupy znaków specyficzne dla języka) zapisywane są w innym miejscu, niżby to wynikało z ogólnego porządku liter właściwego dla alfabetu łacińskiego. I tak: w hiszpańskim ll jest zapisywane po l, w czeskim ch jest zapisywane po h, w niderlandzkim (holenderskim) IJ jest traktowane jako samodzielna litera i zapisywane na równi z y, zaś w duńskim aa jest traktowane jako inny wariant zapisu å i jest ostatnią literą alfabetu.

Znaczenie czwarte:
System transkrypcji mowy

Mianem alfabetu określa się niekiedy systemy transkrypcji fonetycznej języka mówionego, niezależne od stosowanego przez dany język systemu pisma (a także od faktu, czy dany język w ogóle jest językiem pisanym, czy tylko mówionym). Najbardziej znanym systemem tego typu jest międzynarodowy alfabet fonetyczny (zw. w skrócie ang. IPA lub z fr. API).

Znaczenie piąte:
Systemy kodów niebędące systemami pisma

Niekiedy pojęciem alfabetu określa się też tzw. alfabet fonetyczny ICAO (znany również jako alfabet fonetyczny NATO) choć właściwie nie jest to system pisma tylko mnemotechniczna metoda literowania i jednoznacznego przekazywania brzmienia słów, skądinąd normalnie zapisywanych alfabetem łacińskim, z użyciem mnemonimów (czyli słów zaczynających się od danej litery – Alpha, Bravo, Charlie itp.). Słowa te są dobrane tak, aby maksymalnie się od siebie różniły, czyli aby w szumie informacyjnym można je było przekazać bez błędu.

Zresztą alfabet fonetyczny ICAO nie jest w ogóle systemem pisma, tylko kodem informowania o sposobie zapisu (ortografii). Takie systemy kodów istnieją nie tylko w pismach alfabetycznych, ale także w pismach pokrewnych i całkiem innych (np. w alfabetyczno-sylabicznym piśmie tybetańskim; w ideograficzno-fonetycznym piśmie chińskim).

Podobnie terminem „alfabet” określa się inne sposoby przekazywania słów na odległość, nie będące systemami pisma:

  • flagowy,
  • semaforowy,
  • Morse’a,
  • palcowy.

Alfabety świata

w znaczeniu podstawowym:

Istnieją również alfabety fikcyjne, stworzone dla celów literackich i pokrewnych

Pisma fonetyczne, niebędące właściwie alfabetami

  • arabski (abdżad)
  • aramejski
    w zależności od okresu historycznego – abdżad lub pismo mieszane (złożone), używające obok znaków fonetycznych także sumerogramów, czyli ideogramów sumeryjskich
  • bopomofo
    system transkrypcji fonetycznej języka chińskiego, nie dający się sklasyfikować ani jako alfabet, ani jako abugida
  • devanagari (abugida)
  • egipskie pismo hieroglificzne – raczej abdżad
  • etiopski (abugida)
  • hebrajski
    właściwie abdżad, ale stosowany do języka jidysz i ladino funkcjonuje jako alfabet

Alfabety narodowe

na bazie alfabetu łacińskiego

na bazie alfabetu cyrylickiego

na bazie alfabetu (abdżadu) arabskiego

na bazie alfabetu (abdżadu) hebrajskiego

Inne

  • ręczny
  • Shawa
  • afrykański

You must be logged in to post a comment.

Menu